Ficciones Hayaller ve Hikâyeler - Jorge Luis Borges

Borges uzun zamandır kitaplığımda bekliyordu. Kitaplığımda bekleyen diğer kitaplardan farkı ise, sıranın bir türlü ona gelmemesi değil benim bir türlü Borges okuyacak seviyeye gelemememdi. Sonra anladım ki “ ben oldum artık” cümlesini hiç kuramayacağım. Ve gözümü karartıp başladım okumaya.  Gerekirse bitirince baştan bir kez daha okurum dedim. Bazı hikâyeleri iki kez okuduğum da oldu zaten. Öncelikle siz de benim gibi Borges okumaya niyetli ama tedirginseniz kesinlikle bu kitaptan başlamalısınız. 

Kitapta Borges’in hayatını, eserlerini ve dönemin önemli olaylarını gösteren bir kronoloji var. Borges’i tanımak için oldukça ideal. The Times gazetesinde edebiyat eleştirileri yazan James Woodall’ın önsözü de Borges’i anlamamız için yardımcı oluyor. Ayrıca Tomris Uyar ve Fatih Özgüven’in çevirmenliğini de tebrik etmek lazım. Yabancı bir yazar okuyorsam en çok dikkat ettiğim şey çevirmendir. Çünkü kötü bir çevirmen muhteşem bir kitaptan soğumamıza neden olabilir.

Gelelim kitabımıza;

Kitapta on altı hikâye var. Tabii bunlara sadece hikâye demek biraz eksik kalır. İçinde birçok alt-türü barındıran yazılar diyebiliriz belki. Kimi bir makalenin içine saklanmış bir hikâye, kimi araştırma, kimi tarihi yorumlar içeren yazılar.  Büyülü gerçekçilikle bezediği hikayelerinin hepsini yazmayacağım ama içlerinde beni en çok etkileyenlere kısaca değineceğim.

TLÖN, UQBAR, ORBİS TERTIUS

Kitaptaki bu ilk hikâye, Anglo-Amerikan Ansiklopedisinin XLVI. cildinde (Bioy’un bir açık arttırmada satın aldığı) geçen Uqbar adlı bir yerden bahsediyor. Bu yerin peşine düşen anlatıcı ansiklopedinin aynı cildinin diğer basımlarında böyle bir yerin olmadığını fark eder. Sonra güney demiryolları mühendislerinden Herbert Ashe’nin bıraktığı İngilizce yazılmış 1001 sayfalık bir kitapta –sanırım burada 1001 gece masallarına bir gönderme var- Uqbar’ın tarihi, coğrafyası hatta madenlerine kadar birçok bilginin anlatıldığını görür. Kitabın arka kapağında şunlar yazılıdır. Birinci Tlön Ansiklopedisi. Cilt XI. Hlaer-Jangry.

Buradaki Tlön, tüm zamanların çoktan sona erdiği, dilin çok farklı bir olguya dönüştüğü bir dünya.

Tlön’deki okulların biri, evrenin ikinci dereceden bir Tanrı’nın, bir cinle haberleşmek üzere hazırladığı kutsal bir metin olduğu söyler.

Başka bir okul ( buradaki okullar da bildiğimiz okuldan ziyade felsefik bir akım), evrendeki sadece 300 gecede bir olanların gerçek olduğunu savunur, dünyada uyurken başka bir yerde uyanık olduğumuzu, bir insanın aslında iki insan olduğunu söyler.

Tlön’de edebiyat da algılarımızın ötesinde. Bütün kitapların zaman dışı ve anonim bir yazar tarafından yazıldığı saptanmış. O yüzden Tlön’deki hiçbir kitapta yazar imzası yok. Felsefik kitaplar ise hem tezi hem de antitezi barındırmak zorundalar yoksa eksik sayılıyorlar.

Tlön'de isimler yok. Mesela "ay" kelimesi yerine "karanlık üzerindeki yuvarlak uçucu ışık" ya da " göğün solgun-turuncusu" gibi sözcük grupları kullanıyorlar. 

Tlön’deki yaşam çok ilginç. Mesela kaybolan nesnelerin yerine ortaya çıkan yeni nesneler var. Bunlara “Hrönir” deniyor. Gerçek olsaydı çok işe yarardı eminim. J

Tlön’de eşyalar unutulduklarında ayrıntıları kayboluyor. Bir dilenci tarafından aşındırıldığı sürece var olmayı sürdüren, dilenci öldüğünde yok olan kapı eşiği var mesela. En çok da bu durum hoşuma gitti. Ve çok anlamlı geldi. Birini düşlemeyi bıraktığımızda, zihnimizden yüz hatlarının yavaş yavaş silinmesi gibi. Kim bilir belki de Borges bunu anlatmaya çalışmıştır.

Hikayenin son paragrafında Borges der ki;

…önümüzdeki yüzyıl içerisinde biri, yüz ciltlik İkinci Tlön Ansiklopedisi’ni bulup çıkaracak. İngilizler, Fransızlar ve İspanyolcuklar yeryüzünden silinecek. Dünya Tlön olacak.

Ne dersiniz, Dünya Tlön olur mu?

GİZLİ MUCİZE

Bu hikayenin bitiş şekli beni çok etkiledi. Kurşuna dizilerek öldürülecek olan Hladik, Tanrı’dan elindeki işi (yazdığı bir piyes) bitirmek için bir yıl diler. Ve Tanrı bir mucize yaratır. Hladik’in zihninde ateş emriyle infaz arasında tam bir yıl geçer. O bir yılda sadece zihnini kullanarak yazdığı oyunu bitirir. Oyunun bitmesiyle birlikte infaz gerçekleşir.

BELLEK FUNES

Trt arşivini izler misiniz? Biz evde bazen bundan 30-40 yıl öncesinin sokak röportajlarını, ilginç konuları olan programları izleriz. Yine böyle bir programda denk gelmiştim, hiç saate bakmadan, günün her anında saati dakikası dakikasına bilen bir çocuğa. Borges de  "zamanı her an saat gibi doğru bilmek çeşidinden tuhaflıkları varmış" der, Funes için. Trt'de izlediğim çocuğa ne oldu bilmiyorum ama Borges'in Bellek Funes'ini maalesef kötü bir kader bekliyor.

Kitaptaki Yolları Çatallanan Bahçe, Babil Piyangosu, Babil Kitaplığı, Kılıç İzi  de diğerlerine nazaran ön plana çıkan hikâyeler oldu benim için.

Normalde her şartta, gürültülü ortamlarda bile kitap okuyan ben, bu kitabı sadece etrafta tam bir sessizlik hâkimse okuyabildim. Okurken birçok yerde not aldım. Bazı yerlerde Borges’in tuzağına düşüp, onun hayalinde yarattığı yazarları bile araştırdım. J

Kitabın tam olarak hakkını verebildim mi bilemiyorum. Sanırım birkaç sene içinde tekrar okuyacağım. Belki o zaman daha farklı bir kitapla buluşurum. Ne olursa olsun, Borges okumak çok zevkliydi. Tabii ki tavsiye ederim.

 

 

Hayal Sandığı- Hikaye

SOSYAL EDEBİYAT DERGİSİ

Sosyal Edebiyat Dergisi'nde yayımlanan hikayelerimden birini blogda da paylaşmak istedim.Diğer hikayelerimi de ara ara paylaşacağım.  Blogger arkadaşlarımın yorumunu da okumak isterim :)

Dergideki diğer hikayelere ve farklı yazı türlerine ( deneme, makale, söyleşi, araştırma, aktüel... birçok konuda yazı bulabilirsiniz) ulaşmak için:

SOSYAL EDEBİYAT DERGİSİ

(Elindeki kazmayı son gücüyle toprağa sapladı “Ya Allah,” diyerek. Öyle bir sallıyordu ki kazmayı, görenler toprağa savaş açmış bir meczup zannederdi. Toprak savaşı kaybetmeye başlayınca kürekle çukur kazmaya devam etti. Kürekle aldığı toprağı yan tarafındaki tepeciğe atarken arada bir yere çöküyor, “affet, affet,” diye eski bir çarşafa sarılı tortop olmuş çıkıntıyı okşuyordu.

Çarşafa dokunurken parmaklarına bir şey takıldı; mavi bir boncuk.

Babaannesi “kem gözlerden korusun kuzumu, hiç yanından ayırma emi, gündüz kıyafetine gece yattığın çarşafa takıver,” demişti.

Şimdi parmaklarının arasındaki bu küçük mavi taş, onu başka kem gözlerden korumuş ama  kendi içindeki kötülüğü alıkoyamamıştı. Küçücük bir bedeni soldurmaya gücü yetmişti ama şimdi kendi nefesini kesemiyordu. Can mı tatlıydı yoksa kendini öldürmenin günahı öteki günahlardan ağır mı basmıştı bilinmez.)

Upuzun saçları vardı Gülfem’in. Her sabah ikiye ayırdığı saçlarını örer, komşu kızından kalan formanın bolluğunu kemeriyle kapatıp okula fırlardı. Arkasından seslenen annesine dönüp el sallar, koşmaya devam ederdi. Annesinin, “Allah zihin açıklığı versin, Allah kötülerle karşılaştırmasın,” dualarını duymaz ama bilirdi. Annesinin duaları rüzgârla uçuşup Gülfem’e iki kanat olurdu adeta.

Sokağın köşesini döndükten sonra ikinci evin zilini çalar, arkadaşı Nihan’ın hazırlanmasını beklerdi. Nihan ağır adımlarla gözleri daha açılmamış bir halde kapıda görünür;

“Gülfem, bugün de gitmeyelim ne olur?” diye söylenirdi. Söylenirdi ama bir yandan da siyah parlak ayakkabılarını giymekten geri durmazdı.

Ellerindeki kitapları yeni olgunlaşmakta olan göğüslerine kalkan yapan iki genç kız, güneşin yükseldiği yöne doğru yol alırlardı her sabah. Hayatının önemli bir dönemecinde olduğunu bilmemenin rahatlığıyla, gördüğü rüyayı arkadaşına anlatıyordu o gün Gülfem.

Okul bitip de eve döndüklerinde, Gülfem, annesini, babaannesinin karşısında oturmuş, tülbendinin kenarıyla gözyaşlarını silerken buldu. Babaannesi Gülfem’i dizlerinin dibine çekti. Bir ağladı, bir söyledi… Bir okşadı Gülfem’in saçlarını, bir sildi gözyaşlarını…

“Gülfem’in okuduğu yeter diyor amcaların… Gülfem çok güzel diyorlar… Yarın bir gün Gülfem’in peşine it kopuk takılırsa ne yaparız diyorlar, erkenden evini yurdunu bilsin, bundan daha iyi kısmet mi olur, okulu bitirse ne olacak sanki, yine evlenmeyecek mi diyorlar…”

Gülfem, henüz üzerinden çıkarmadığı formasının kemerini gevşetti.  Nefes alamıyordu. Gönlüne daha hiçbir aşkın ateşi düşmeden, kalbini  hızlandıracak bir bakışa bile değmemişken nasıl evlenirdi? Ya okulu… Ya  hayalleri…  

Hepsini bir gecede toplayıp çeyiz sandığına koydu  Gülfem. Annesinin ördüğü dantellerin arasına özenle sakladı isteklerini,  düşlerini. Sandıkla birlikte yüreğine de bir kilit vurdu. Zaman nasıl  geçti anlamadı. 

O bahar sabahı güle oynaya gittiği okul yolunda kaldı aklı. Sanki her gün tekrar tekrar o yolu gitti de dönemedi bir türlü.  

Ne  ellerine yakılan kınayı fark etti, ne pul işlemeleri boynunu saran  gelinliği… Ne günleri sayabildi ne geceleri. Yüreğine oturan taşın ağırlığıyla çekti ruhunu bedeninin bir köşesine, oturduğu yerden  seyretti kendi yaşadıklarını. 

Sonra, çok ama çok sonra…  Gülfem’in ruhu bedenine dar gelmeye başladı. İçinde bir yerlerde uyanan,  ne olduğunu anlayamadığı, tüm vücudunu sarıp kasıklarında toplanan bir  duygu aklını başından aldı. İçine olmayacak bir ateş düştü. Geç mi  kalmıştı her şeye… Yirmi beşine yeni girmişken nasıl geç kalabilirdi ki  hayata. 

O ateşle hayallere daldı Gülfem. Bazı günler tüm gün  koltukta oturdu hayal kurdu, bazı günler yerinde duramadı hayal kurdu. Sonra gidip her hayalini  sandığına attı. O kadar çok hayal attı ki sandığa, sandık kapanmaz oldu  ve bir gün o sandıktan bir çift mavi göz çıkardı Gülfem. Bazı günler  avucunda tuttu, ilk kez kendi seçtiği bir elin sıcaklığını hissetti.  Bazı günler yatarken yakasına taktı; tüm kadınlığını serdi özgürce, kimi  gün de saçına taktı, aklıyla da sevdi mavi gözleri. 

Bir zaman sonra yine sandığı açtı Gülfem. Bir çift patik çıkardı bu kez, avucunun içi kadar, pembe, beyaz. 

Pamuklara  sardı patiği, koynunda yatırdı her gece. Bir avucunda mavi boncuğu bir  avucunda pembe patikleri sakladı. Gecesi gündüzü birbirine karıştı. Bir  hayal âlemine daldı ki çıkması imkânsız. Kocası bir koluna girdi, annesi  ötekine, doktora götürdüler Gülfem’i.  Avuç avuç ilaçlar koydular  önüne.  Saati saatine içirdiler hapları. Hayalleri olmadan nefes  almasının bir anlamı varmış gibi hayata tutunmasını istediler ondan. 

İlaçlar  etkisini göstermeye başlayıp da hayal aleminden çıkmak üzereyken mide  bulantıları başladı Gülfem’in. Doktorlar iki aylık hamile dediler.  Kocası sevinçten deliye döndü. Bir yandan da korkusunu yenmeye çalıştı.  Hemen ilaçları bıraktırdılar Gülfem’e. Yine aldı eline patikle mavi  boncuğu. 

Mide bulantıları arttıkça sinirlendi Gülfem. Yaşadığı 8  yıllık uykudan uyandı. Bedeninin bir köşesine saklanmış olan ruhu ayağa  kalktı. Evlerde duramaz oldu, odalara sığmadı.Hava değişikliği iyi gelir  dediler. Babaannesiyle birlikte köye gönderdiler Gülfem’i. 

Her  sabah süt sağdı Gülfem, inekleri çıkardı ahırdan, yaylattı.Tavuklara yem  verdi. Şalvarının bir cebine mavi boncuğu koydu bir cebine pembe  patiği.Her gün köyün sokaklarında dolanıp dağın dibine değin yürümeyi  adet edindi. Kuşlarla konuştu, köpekler yoldaşı oldu. Bir kez olsun  karnına dokunmadı.Nihan’la okula gittiği o günü yaşamaya başladı. Köy  yollarından kendine yeni  bir yol yaptı, her taşını kendi döşediği.  

Önce  okuldan eve dönerken bir aşk yarattı kendine. Sonra eve dönünce  babaannesiyle annesini kaldırdı karşılıklı oturdukları yerden. Annesini  mutfağa gönderdi. Babaannesini namaza durdurdu. 

Köyün yollarından  her geçişinde yeni bir kader çizdi kendine. Okulu bitirdi, üniversiteye  bile gitti. İşe başladı. İlk kez yaşamının bir anlamı olabileceğini  hissetti.  

Öfkesi dindi diye sevindi babaannesi. Gülfem’in gözlerinden geçen hayatı göremedi. 

Bir  akşam Gülfem hayalindeki işten dönerken karnına bir ağrı saplandı.  Tuttu karnını ilk kez. Deli bir düşünce geçti aklından. Hamile olmasaydı  eğer… şimdi her şeyi bırakıp yeniden başlayamaz mıydı? 

Ahıra  girdi. İçindeki bu şeyi söküp atmanın bir yolunu aradı. Bir kaz tüyünden  medet umdu. Bacaklarının arasından akan sıvı samanların üzerinde yayıldıkça dünya karardı.   

Gözlerini açtığında beyaz gömlekli bir adamın gülümsemesiyle karşılaştı.  Hadi gözünüz aydın deyip gitti adam. Babaannesi “üzülme kuzum, çok  gençsin daha,” dedi. “Çok genç.” 

O günden sonra hiç konuşmadı  Gülfem. Mavi boncukla, pembe patiği aldı. Ahırdaki kanı kurumuş bir avuç  samanla birlikte beyaz bir çarşafa sardı. Eline bir kazma bir kürek  alıp köyün mezarlığının yolunu tuttu.

Film Meydan Okuma - 2

Bir önceki yazımda meydan okuma ile ilgili bilgi vermiştim. 2.soruyla devam ediyorum.

2- En son izlediğiniz film hangisi?

Doğduğundan beri uyku problemi yaşayan bir çocuğa sahip olunca, insanın yaşamı da ona göre şekilleniyor. Yani 8 senedir hiç, çocuğu uyutalım da bir film izleyelim diyemedik. Zira daima onunla birlikte sızıp kaldık. Biz de böcük büyüdükçe filmleri beraber izler olduk. Haliyle izlediğimiz filmler onun yaşına da uygun filmlerden ibaret artık :) En son Dr. Dolittle’yi izledik mesela. Ama 2020 yapımı olanı değil de 1998’de Eddie Murphy’nin oynadığını daha çok beğendik ailecek.

3- En sevdiğiniz aksiyon/macera filmi oyuncusu?

Belki benim yazacağım oyuncular biraz eski kalacak ama aksiyon denilince benim vazgeçilmez üçlüm; Mel Gibson, Bruce Willis ve Jason Statham’dır.

4- En sevdiğiniz korku filmi hangisi?

Vampirli, zombili filmlerden zerre kadar etkilenmeyen ben, Türk korku filmlerinden inanılmaz korkuyorum. Sanırım bu tamamen inandığım şeylerle ilgili. Film kötü bile olsa beni etkiliyor yeter ki içinde cin, şeytan olsun. Şu an yazarken bile bir ürperti geçti sırtımdan. Umarım sabaha kadar mahsur kalmam bilgisayar başında :) En son “Musallat” filmini izlemiştim yıllar yıllar önce, 15 gün boyunca ışıkları açıp yatmıştım. Yabancı korku filmlerinden ise “Diğerleri( The Others)” tarzı filmleri seviyorum.

5- En sevdiğiniz drama filmi hangisi?

Bu sorunun cevabı o kadar net ki bende. Daima “Babam ve Oğlum” diyeceğim bu soruya. Çağan Irmak çok sevdiğim bir yönetmendir.  Babam ve Oğlum filmini defalarca izledim. Şimdi izlesem yine gözyaşlarım sel olup akar eminim.

Şimdilik cevaplarım bu kadar. Diğer soruların cevabından önce Borges’i yazmak istiyorum. Bakalım ne kadar anlatabileceğim.

Film Meydan Okuma-1

Film meydan okuma etkinliğini birkaç gün önce Blog Beyi'nde görüp, hemen sorular için Şule Uzundere'nin bloğuna gittim. Blog dünyasında yine güzel hareketler oluyor. Blog dünyasındaki "mim"leri ve "meydan okumaları" seviyorum ama bir türlü yapmaya fırsatım olmuyordu. Bir tane "mim" yapabildim bugüne kadar. Çünkü evlere kapandığımız bugünlerde benim henüz sıkılmaya vaktim olmadı. Evden öğrencilere ders anlatmak, onları ödevlendirmek, her birini kontrol etmek, videolar çekmek, günümün büyük bir kısmını kaplıyor. Kalan kısmında böcükle mi ilgileneyim, kitap mı okuyayım,aklımdaki hikayeleri yazıya mı dökeyim, 2000 parçalık puzzle başladım onu mu yapayım, Sosyal Edebiyat Dergisi yazılarıyla mı ilgileneyim, film mi izleyeyim bilemedim. Zira hepsini yapmak istiyorum. Azar azar yapıyorum da hepsinden. Ne yalan söyleyeyim, puzzle başına geçip Mark Eliyahu dinlediğim anlar ise en sevdiğim saatler oluyor benim için.

Şimdi gelelim meydan okumaya. Konu başlıklarını Şule gibi ben de aşağıya ekliyorum, zamanım ne kadarına el verirse, bazen bir bazen birkaç soruya cevap vereceğim. Sizler de ister tamamına birden isterseniz bölerek cevap verebilirsiniz. Bu yazıyı gören tüm blog arkadaşlarım meydan okumaya davetlidir.

İlk soruyla başlıyorum, diğer soruları da aşağıya ekledim.

1. En az sevdiğiniz film hangisi?

Bizim evde kitaplar kadar ilgi çeken bir şey varsa o da filmlerdir sanırım. Geniş bir arşivimiz de mevcut. Her bir yedek harddiskin içinde kaç film var Allah bilir. Çok uzun zaman önce yani İ.Ö ( İpek'ten önce ) hem film hem dizi izlemek en büyük hobimizdi. Şimdi ise hayatımız farklı bir yöne evrildi. Belki de yaşlandık :) 2 film üst üste izleyemiyorum. Hemen uykum geliyor. Oysa kaç sezonluk diziler bitirdi bu gözler. Yine de fena sayılmayız. Aksiyon, dram, bilim-kurgu, sıkıcı kült filmler, komedi, korku ... Her tarz filmi izleyebilirim.

Ama...

Komedi adı altında sürekli küfür edilen, belden aşağı sözlerin mizah zannedildiği filmlere asla ama asla tahammülüm yok. Küfür inanılmaz ilkel geliyor bana. Kadın-erkek fark etmez kimsenin ağzına da yakıştıramıyorum. Kırmızı çizgilerimden biri de bu. Yani küfür varsa ben yokum.

Konu başlıklarımız:

1. En az sevdiğiniz film hangisi?

2. En son izlediğiniz film hangisi?

3. En sevdiğiniz aksiyon/macera filmi oyuncusu?

4. En sevdiğiniz korku filmi hangisi?

5. En sevdiğiniz drama filmi hangisi?

6. En sevdiğiniz komedi filmi hangisi?

7. Sizi mutlu eden bir film seçin.

8. Sizi mutsuz eden bir film seçin.

9. Repliklerini ezberlediğiniz bir film seçin.

10. En sevdiğiniz yönetmen kim?

11. En sevdiğiniz sinema salonu hangisi?

12. En sevdiğiniz animasyon hangisi?

13. En iyi kitap uyarlaması sizce hangisi?

14. En sevdiğiniz film repliği hangisi?

15. En sevdiğiniz bilim kurgu filmi hangisi?

16. Bu sene, şimdiye kadar, izlediğiniz en iyi film hangisi?

17. Geçen sene izlediğiniz en iyi film hangisiydi?

18. Sizi hayal kırıklığına uğratan bir film seçin.

19. Favori aktörünüz?

20. Favori aktristiniz?

21. Sizce en çok abartılan film hangisi?

22. Sizce en az kıymeti bilinmiş film hangisi?

23. En sevdiğiniz film kahramanı hangisiydi?

24. Favori belgeseliniz?

25. Kimsenin seveceğinizi zannetmediği ama sevdiğiniz bir film seçin.

26. Kirli zevkiniz olarak nitelendireceğiniz bir film seçin.

27. En sevdiğiniz klasik film hangisi?

28. En güzel film müzikleri hangisindeydi?

29. Bir konuda fikrinizin değişmesine yol açan film hangisi?

30. En sevdiğiniz film hangisi?

31. En kısa zamanda izlemek istediğiniz film hangisi?

Amok Koşucusu - Stefan Zweig

Herkes hayatında en az bir kez Amok koşucusu olmuştur. Düşünün bakalım siz ne zaman oldunuz?

Amok, Malezya gibi sıcak ülkelerde görülen bir çeşit hastalık, bir çeşit çılgınlık hali. Saplantılarla kendini gösteren bir tür nöbet…

Yazarın verdiği örneğe göre; bir Malezyalı sakince oturup içkisini içerken birden eline hançerini alıp ayağa fırlıyor ve gözleri bir hedefe kilitlenmiş bir şekilde önüne çıkan herkesi öldürerek koşuyor. Sağa sola bakmadan dümdüz ilerleyen Amok koşucusu öldürdükçe coşuyor, coştukça öldürüyor. Bu yüzden çevredekiler birbirlerini uyarmak için “Amok! Amok!” diye bağırıyor.

Peki biz nasıl Amok koşucusu oluyoruz?

 Kimi zaman öyle şeyler hissederiz ki çevremize ve kendimize ne kadar zarar verdiğini düşünmeden o hissin peşinde koşarız. Çoğu kez etrafımızdaki insanları kırarız, yıkarız ama farkına bile varmayız. Yakınlarımız bizi ne kadar uyarsa da duymayız. Her zaman bir hareket hali değildir Amok koşuculuğu. Bazen beklerken de Amok koşucusu oluruz. Anlamsızca beklerken… Bir türlü gelmeyen bir haberi, dönmeyen sevgiliyi, birleşmeyecek elleri beklerken… Beklemenin bize zarar verdiğini bile bile beklerken. Ömrünüz beklemekle geçiverirken… Zaten genellikle de söz konusu bir aşksa hemen Amok koşucusuna dönüşüveririz. Ah, minel aşk ah! Üstat boşuna dememiş;

Aşk, yerine göre yol olur yürünür, yerine göre iman olur uyulur. Bazen ateş olup yakar, bazen deniz olup boğar. Sultan olur ülke yönetir, şarap olur sarhoş eder. At olup koşar, kuş olup uçar.*

Bizim novella üstadı Zweig, Amok koşucusu olmayı kitabında bir metafor olarak kullanıyor ama kahramanın peşinden koştuğu şey aşk değil. 

Zweig’in kahramanının ihtirasla başlayan yolculuğu ilginç bir şekilde farklı bir duyguyla devam ediyor. Yani onu koşturan bambaşka bir duygu. Ve yazar bu duygu geçişini başarılı bir şekilde aktarıyor. Kitaplardaki duygu geçişlerini, kahramanların kitabın başında hissettiklerinin sonuna gelince değişmesini seviyorum. Kahramanı daha inanılır yapıyor ve daha çok özümsüyorum.

Zweig’in bu kitabıyla “Bir Kadının Yaşamından Yirmi Dört Saat” kitabının anlatım tarzları aynı. İkisinde de kahraman olayları başka birine anlatıyor. Bu kitapta da bir doktorun bir gemi güvertesinde hiç tanımadığı birine hayatının sırrını açıklamasını okuyoruz. Doktorun yaptığı hataya onunla birlikte biz de üzülüyoruz.

Zweig’i severek okuyorum ama bu kitabındaki bazı yerler beni rahatsız etti.

Doktorun, “Siz tropiklerde yaşamadınız… Böyle sarı renkli bir serserinin, beyaz bir beyefendinin bisikletini tutup ona orada kalması için emretmesi nasıl bir edepsizliktir bilemezsiniz,” tarzındaki yorumlarını sindiremedim.

Bunu söyleyen yazar değil, kitaptaki karakter ve kitap karakterleri her zaman mükemmel olmazlar, zaten mükemmel olmadıkları zaman kitap daha cazip olur, üstelik kitabın yazıldığı yılları da düşünmelisin diyerek kendimi telkin etmeye çalıştıysam da olmadı. Rahatsızlığım geçmedi.

Neyse biz gelelim kitabın sonuna… O tabutun gemide ne işi var? Doktor yaptığı hatayı nasıl ödeyecek? Okuyup öğrenin. Zaten kitap 94 sayfa, bir günde biter.

*İskender Pala / Ah Minel Aşk kitabı tanıtım bülteninden.

Neden Roman Okuyoruz?

Son zamanlarda kitaplar hakkında gördüğüm bazı yorumlar beni bu soruya cevap vermeye itti açıkçası.

Hayatın her zerresine bulaştırdığımız sayılardan ibaret olma hali ile maddecilik kitap okuma sebeplerimize de yansımış durumda.

Kimi okuduğu kitapların çetelesini tutuyor, kimi aylık okuma hedefini tutturma peşinde. Ama benim için en hazin olanı, kitapları seçerken, “bu kitap bana ne öğretecek acaba”  gözüyle bakanlar, kitapları içindeki bilgiye göre değerlendirenler.

Hâlbuki içinde size vereceği hiçbir yeni “bilgi” olmayan bir kitap yine de mükemmel bir kitap olabilir. Ya da bir ansiklopedi kadar bilgi içeren bir kitap size hiçbir şey katmayabilir.

Okumayı öğrendiğimden beri kitaplarla iç içeyim. Öyle çok şey bilen biri değilim.( Zaten bilmek

öyle iddialı ve öyle uçsuz bucaksız ki, çok şey bilmek mümkün değil.) Okuduğum bir kitaptaki şehirleri unutabilirim, savaşların adını hatırlamayabilirim. Ama o savaşta ölen kahramanın çektiği acıyı asla unutmam. İkilemlerde kalan bir ruhun uğultusunu duyarım. Her aşkta tekrar aşık olur, her ihanette yaralanır, varlık sebebini arayan biçarelerle aynı yolda yürürüm.

Ben, bilgi istiflemek için değil hissetmek için okurum. Çünkü savaşın adını hatırlamak beni daha bilgili, acıyı hatırlamak daha “insan” yapar.

Üstelik o son gün gelip de gözlerimi kapadığımda, bildiklerim değil hissettiklerim benimle olacak.

Peki sizin?

*Bu konuda söylemek istediğim çok söz var aslında. Belki de konuyu Sosyal Edebiyat Dergisi’nin yeni sayısında deşerim azıcık.

Gör Beni - Azra Kohen

Kohen’in, Osmanlı’nın son dönemi ile Cumhuriyet’in ilk yıllarını yani iki devrin hikâyesini anlattığı kitapta Cumhuriyet için sevdiklerini kaybetmiş kadın kahramanın sürekli sorduğu, cevabını dört gözle beklediğimiz “Değdi mi?” sorusunu ben de kitap için yönelteyim. 593 sayfa okumaya değdi mi peki?

Bakalım değmiş mi?

Bu kitabı iki farklı açıdan incelemek istiyorum. Önce kitabın içerdiği bilgilere, bize öğrettiklerine göz atalım. Sonra da kitabı bir roman olarak ele alalım.

Kitapta, Hz.İsa’nın Yahudiliğinden, siyahi olmasından, İncil’in, Tevrat’ın kökeninden, Dünya’nın en eski medeniyetlerinden olan Sümerlerin tabletlerinden, o tabletlerdeki anlatılanlarla İncil ve Tevrat’ın benzerliklerinden( Burada nedense(!) yazar “Kur-an” a dokunmadan kıyıdan kıyıdan yürümüş.), kullandığımız zaman dilimini nereden aldığımızdan, Enoch’un kitabından-beni en çok ilgilendiren bölüm- bahsediliyor.

Burada bir parantez açıp Enoch’tan bahsedelim. Kimdir Enoch? Nuh’un dedesinin babası.

Hz.İsa doğmadan 300 yıl önce Etiyopya’da bulunan bu kitapta Yaratılış hikâyesi anlatılır. Tesadüfe bakın ki hikâyenin bir benzerini daha sonra İncil ve Tevrat’ta görürüz. Enoch’un kitabının orijinal İncil’i temsil ettiğini de söylüyor yazar.

Ayrıca Konstantin’in neden paganlığı bırakıp Hristiyanlığa geçtiği, Dünya’nın en eski din kitabı Rig Veda( Hinduizm’in kitabı), Anunakiler, İngiliz İstihbarat Servisi’nin kökeni ve gücü, Thomas Edward Lawrence’ın icadı Vahabizm, bazı ülkelerin sömürgecilik sistemiyle, köklü bir tarihe sahip ülkeleri bile nasıl dize getirdiği gibi birçok konuda bizi bilgilendiriyor Azra Kohen.

Bu bilgilerin hepsi değerli ama birçoğunun internette bulabileceğimiz bilgiler olduğu gerçeğini değiştirmiyor. Üstelik İncil’i, Tevrat’ı inceleyip Kur-an’a hiç dokunmamak soru işaretleri bıraktı bende. Yazar suya sabuna dokunmak istememiş diye düşündürdü. Hâlbuki bir yazar kaleminin gölgesini bile düşürmemeli cümlelerine. Hiçbir otoriteden etkilenmeden, okur ne düşünür, tepki çeker miyim diye korkmadan yazabilmeli.

Şimdi gelelim kitabı bir roman olarak ele almaya.

Sadrazamın oğlu olan Selim ile Cumhuriyet’e gönülden bağlı Ülkü’nün aşkını zaman zaman heyecanla okusam da, sürekli yakınlaşıp yakınlaşıp uzaklaşmaları bana günümüz dizilerini hatırlattı. Maalesef bu tarz ilişkileri hiç izleyemeyen biri olarak okurken de yoruldum. Üstelik bir aşkın ne kadar büyük olduğunu anlatmanın en iyi yolu o aşkın etkileyiciliğini sürekli tekrarlayıp durmak değildir.

Okuyanlar bilirler, hani Çalıkuşu romanında Feride, Kamran’ın evlendiğini duyunca tüm gün kahkahalarıyla ortalığı inletir de sonra eline batan bir diken yüzünden saatlerce ağlar ya… Şimdi düşünün, Feride, Kamran’ın evlendiğini öğrendiğinde ayılıp bayılsaydı ne kadar etkili olurdu gözümüzde. Maalesef Kohen böyle büyük bir aşk etkisi yaratamamış, aşkı romana yedirememiş. Hele o aralara serpiştirdiği cinsellik kırıntılarının, aşkın büyüsünden değil de okurun dikkatini çekme çabasından olduğunu çok belli etmiş.

Diğer kahramanlara gelince, hepsinin bize vereceği bir hayat dersinin olması doğallığı zedelemiş. Sonlara doğru ise yazar kitabı bitirme kaygısına girmiş. Olayları fazla hızlandırmış bu yüzden de mesela Ülkü’ye düşman olan Selim’in annesinin biranda 180 derece dönmesini açıklayamamış.

Neredeyse yazdığı her paragrafın sonunu bir soru cümlesiyle bitirmesinin, okurun düşünmesini sağlamak yerine ona ne düşünmesi gerektiğini empoze etmesinin nedenini de anlamış değilim. Yapılan imla ve noktalama yanlışlarından ise hiç bahsetmiyorum.

Tabii tüm bunların yanında bazı sahnelerde ( bu kitabın da bir dizisi mi olacak yoksa) önerilen müzikleri ise beğendim. Favorim ise Andre Rieu- And The Waltz Goes On oldu. 

Kitapta yer alan,

"Atatürk'ün tasarladığı tarih kitaplarında Sümer uygarlığına, diğer ülkelerde okutulan tarihten daha detaylı yer verilmiş, ancak 1946'dan itibaren Amerikan Yardımı'nın başlaması ile birlikte ülkemizde Rockefeller Vakfı'nın içeriğini hazırlattığı tarih kitapları okutulmaya başlamış ve içerik değişmiştir," cümleleri ise kitabın yarısına bedeldi.

Yazarın Fi,Çi,Pi serisini de okumuş bir okur olarak bu kitapta  Can Manay kadar etkileyici bir karakter yaratamadığını söylemek zorundayım. O seride de beğenmediğim kısımlar vardı ama yazar dikkat çeken karakterler sermişti önümüze.

Ve dönelim baştaki sorumuza, Kohen’in kahramanı Ülkü, değdi mi sorusuna cevap vermiyor (sanki burada da ne şiş yansın ne kebap diye düşünmüş yazar) ama ben vereyim.

Bir roman olarak düşündüğümde maalesef değmedi. Ama içerdiği bilgiler için yazarın hakkını da yemek istemem. Umarım “Dinle Beni” kitabı daha değecek bir kitap olur.

Şimdi ben, beni haftalardır zorlayan ama bitirmeye inat ettiğim Borges’e dönüyorum. 

Evde kalın.

Kitapla kalın.