Adı Aylin - Ayşe Kulin

Her Yerde KanVar kitabını okurken Kulin beni arafta bırakan bir yazar demiştim. Kulin’i G.A.Y* öncesi ve sonrası diye ikiye ayırmak gerek sanırım. G.A.Y öncesi yazdığı kitaplar beni daha çok etkilemiştir hep. Ama nasıl olduysa Adı Aylin kitabını okumaya bir türlü sıra gelmemişti. Sonra bir gün Armağan Çağlayan’ın programında Ayşe Kulin’i izledim.

70 yaşında, sözcüklerini tane tane seçen, zarafet abidesi bir kadın vardı karşımda.  Öyle kibar, konuşması öyle akıcı…  Türkçeyi ne kadar özenli kullandığını fark edince de biraz Kulin’in safına doğru çekildim galiba. Programda Adı Aylin kitabından bahsedince hemen aldım ve okumaya başladım. Her zaman yaptığım gibi kitabı bitirdikten sonra başka okurların yorumlarına baktım. Ben ne hissettim, insanlar ne hissetti bir okuyayım dedim.

Okuduğum yorumlarda Aylin karakteri o kadar yerden yere vurulmuş ki… Üstelik çoğu kadın okur tarafından. Zavallı Aylin, yaşarken anlaşılmadığı gibi okunurken de anlaşılmamış. Kimse Aylin’in penceresinden bakmamış. İnsan zihnindeki toplumsal normların görünmeyen ipleri herkesi esir almış.

Aylin’in hayatı hatalarla dolu! Peki kime göre hata? Mutlu mesut yaşarken kocasını terk etmesi şımarıklık olarak yorumlanmış. Daldan dala konan ruhu, hiçbir yere ait olamaması mutsuzluğunun sebebi olarak görülmüş. Ve mutsuzluğunu kendi elleriyle hazırladığı savunulmuş.

Önceleri ben de kızdım Aylin’e. Sonra dedim ki belki de biz Aylin’in yaptıklarını yapamadığımız için bu kadar öfkeliyiz ona karşı.

Öyle görünmez bağlarla bağlanmışız ki bulunduğumuz yere, bırakın şehri mahallemizi bile kolay kolay terk edemiyoruz. Düzeni, rutini mutluluk zannediyoruz.

Bir düşünün, hayatınızı alt üst etmeye hiç cesaret edebildiniz mi? Bu cesaretsizliğiniz yüzünden nelere katlandınız? Yoksa prangalarınızı saadet bağı olarak mı görüyorsunuz? Cesaretiniz yoksa Aylin’e kızmaya hakkınız da yok.

Ben mi? Ben salonumdaki koltuğun yerini değiştirecek olsam ödüm kopuyor. Ruhu kuş gibi çırpınan, zihni dünyaları gezerken yerinden kıpırdamayan bir beden işte bu da…

Şimdi diyeceksiniz ki eee, bu kitap ne anlatıyor?

Aylin… Ayşe Kulin’in akrabası. Kitabın arka sayfalarında fotoğrafları da mevcut. Bana biraz Lady Diana’yı anımsattı. Nedenini bilmiyorum belki güzelliği, belki bir prensle evlenmiş olması belki mutsuzluğu…

Annesinin ölümünden sonra ruhu dağılan ama bunu fark etmeyen Aylin, bir kez gördüğü bir prensle evlenir, büyük bir hayal kırıklığı olan bu evliliği bitirmek için uzun zaman çabalar. Lucy Clayton’s manken okulunu bitiren Aylin, 25 yaşından sonra doktor olmaya karar verir. Yine çevresinin aksini iddia etmesine rağmen bu yoldan vazgeçmez, New York’un en ünlü doktorlarından biri olur. Hayatının son döneminde Amerikan ordusunda iki yıl içinde albaylığa yükselir, Başarı Nişanı’nı kazanır.

Başından geçen evlilikleri, aşkları düşünüldüğünde, neyi aradığını bilmeyen, toplumun bağlarından kopabilmiş belki sadece varmak için değil yolda olmak için bu dünyaya gelmiş biri Aylin.

Ayşe Kulin’in akıcı kalemiyle elinizden bırakamayacağınız bu kitabı okurken Aylin’e çok kızmayın. Ben onu çok sevdim.

Ayrıca bu yaşta Aylin’in hayatını okuyup örnek(!) alacak değiliz. Yani tutup da yok efendim toplumun ahlakını bozuyor çığlıkları atmayın. Unutmayın neye özeneceğinizi yazarlar değil siz belirlersiniz.

 

 

*G.A.Y : Gizli Anların Yolcusu

 

Her Yerde Kan Var - Ayşe Kulin

Ayşe Kulin, hakkında net bir karara varamadığım, beni arafta bırakan bir yazar. Onun hakkındaki düşüncelerim hep “ama”larla dolu. Aslında önceleri çok beğenerek okuduğum bir yazardı.

Sevdalinka ile başlayan Kulin yolculuğum, Hayat , Hüzün,Umut,Veda,Kanadı Kırık Kuşlar, Tutsak Güneş,Geniş Zamanlar, Gizli Anların Yolcusu, Bora’nın Kitabı ve Dönüş kitabıyla devam etti. Başlarda güzel başlayan yolculuğum Gizli Anların Yolcusu kitabından sonra sekteye uğradı. Gizli Anların Yolcusu kitabını çok beğenmiş, işlediği konuyu cesurca bulmuştum. Aynı konudan beslenen üç kitap daha çıkarınca pes ettim. Bunu biraz konunun etinden sütünden yararlanmak olarak gördüm. 

Yine de yeni bir kitap çıkardığında almadan duramıyorum. Garip bir albenisi var. Belki de çok satanlar imajının üzerimizde bıraktığı, biz fark etmeden hücrelerimize işleyen “onu almalıyım” empozesinden kurtulamayışımdandır bilemiyorum. Yani Kulin yeni bir kitap yazmışsa merak edip okuyorum. Özellikle konuyu tarihten alıyorsa daha başarılı olduğuna inanıyorum.

Son kitabı Her Yerde Kan Var kitabının da konusu tarihte yer alan bir olay olunca dayanamadım. Hele kitapta Murat Bardakçı ismini görünce kesinlikle okumalıyım dedim.

Bir zamanlar "Tarihin Arka Odası" programının müdavimi olarak, kimileri tarafından ukalalıkla suçlansa da gözleri çipil çipil bakan, ilk zamanlar ne söylediğini bir türlü anlayamadığım (hızlı konuşmasından dolayı) ama dinledikçe alıştığım Bardakçı’yı severim ve tarih bilgisine de saygı duyarım. Konusunu tarihten alan bir kitaba bir tarih uzmanının eli değmişse okunur mutlaka dedim.

6 günlük bir zaman diliminin anlatıldığı kitap Osmanlı’da beni en çok etkileyenlerden birini konu ediniyor: Abdülaziz’in intiharı!*

Kulin 10 farklı karakterin ağzından yazmış kitabı. Aynı olayı farklı kişilerin ağzından dinlemek bana “Bakış Açısı” filmini hatırlattı. Aynı olayı başka karakterlerin gözünden izlemek zevkli oluyor ama iş okumaya gelince biraz sıkabiliyor insanı. 

Bu 10 karakteri kısaca tanıtayım:

Adile Sultan: Kitap Adile Sultan’a gelen bir mektupla başlıyor. Adile Sultan, Abdülaziz’in ablası ve Abdülaziz’in yerine tahta geçen V.Murat’ın halası. Sarayda sözü geçen, saygı duyulan bir kişi. Kitapta bahsedilmemiş ama aynı zamanda bir şair. Bir divan şairi.

Şevkefza Valide Sultan: V. Murat’ın annesi. Tek amacı çocuğunun tahta çıkması ve Valide Sultanlık rütbesine ermek. Bu amacına ulaşıyor ama oğlunun Abdülaziz’in intihar görünümlü şüpheli ölümünden sonra geçirdiği travma sonrasında bu isteğinin ne kadar önemsiz olduğunu anlıyor.

Sadrazam Avni Paşa:  Hüseyin Avni Paşa hanedanı ele geçirmek isteyen, gözünü hırs bürümüş bir karakter. Nasıl oluyorsa Abdülaziz tarafından defalarca rütbeleri alınıp sonra iade ediliyor. İki kez sadrazamlık üç defa da Seraskerlik makamına getiriliyor. Abdülaziz’in görevden aldığı birini neden tekrar göreve getirdiği ise bir muamma. 

V. Murat: Sanırım kitap içerisinde en çok üzüldüğüm karakterlerden biri V. Murat oldu. Amcasının tahtan indirilmesini kendi istemese bile engel de olmuyor. Alkol problemi yaşayan V.Murat, Abdülaziz’in ölümüyle psikolojik olarak çöküyor. Çünkü herkesin, amcasının katlinden kendisini sorumlu tutacağını düşünüyor. Aklını kaybetme noktasına kadar geliyor. Hâlbuki ilerleyen yılarda yani tahta tekrar çıkarılma teşebbüsleri bittikten sonra akıl sağlığına kavuşup ömrünü çocuklarına ve torunlarına adıyor. Besteler yapıyor. 

Pertevniyal Valide Sultan:  Abdülaziz’in annesi. V. Murat’tan sonra en çok üzüldüğüm bir diğer karakter de Pertevniyal Valide Sultan'dı. Her ne kadar "Valide Sultanlık" makamının tüm ganimetlerini sonuna kadar kullanmış olsa da hiçbir anne evlat acısı yaşamayı hak etmiyor. Bir zamanların "Valide Sultan"ının zindana atılması, ağzıdaki altın dişlerin bile alınmaya çalışması, mal-mülk, makam-mevkinin ne kadar da geçici olduğunun bir kanıtı adeta.

Kitapta, Damat Nuri Paşa, Mabeyinci Fahri Bey, Arabacı Nafiz Ağa, Mithat Paşa da yer almakta. Olayları onların ağzından da okuyoruz. Ayrıca kitabın sonunda tüm karakterlerin sonları da merak edenlere sunulmuş. 

Ve kitabın sürprizi, kitaba en son dâhil olan ve okurken yüreğimizi dağlayan Çerkez Hasan.

Hümayun Yaveri Çerkez Hasan, Abdülaziz’in karısı Neşerek Kadın Efendi’nin kardeşi. Abdülaziz öldükten çok kısa bir süre sonra, on gün içinde Neşerek Kadın Efendi de ölüyor. Hem Abdülaziz’in hem ablasının ölümü Çerkez Hasan’ı intikam almaya itiyor. İntikamını nasıl aldığı bilinen bir olay olsa da ben burada anlatmayacağım, bu olayı Kulin’in kaleminden okumanızı tavsiye ederim. 

Kitapta bir de Çerkezlerin Karadeniz balığı yememe hikâyesi var ki, okuyup da kahrolmamak elde değil.

Son söz olarak, aynı olayı birkaç karakterden okumanın sıkıcılığını es geçer ve Abdülaziz’in karakter olarak yer almamasını da görmezden gelirsek,  bilgilenebileceğimiz, üzüleceğimiz, padişahlığın aslında göründüğünden daha zor olduğunu anlayacağımız ve saray entrikalarının boyutlarını öğreneceğimiz başarılı bir kitap var karşımızda.İyi okumalar. 

*Olayın intihar değil bir cinayet olduğunu unutmayalım.

Kanadı Kırık Kuşlar - Ayşe KULIN

Ayşe Kulin’i Gizli Anlar’ ın Yolcusu kitabını yazana kadar çok beğenerek okuyordum.Özellikle Veda-Umut-Hayat üçlemesi(Hüzün kitabıyla dörtleme de diyebiliriz)çok güzel bir tat bırakmıştı belleğimde.

           Gizli Anlar’ ın Yolcusu’ nda ise, ülkemizde tabu sayılan eş cinsel aşkı anlatışını hem cesurca bulmuş hem de dilini beğenmiştim.Ama ne olduysa bu kitaptan sonra oldu benim için.Gizli Anların Yolcusu kitabındaki konuyu ve karakterleri kullanarak üç kitap daha çıkardı Ayşe Kulin. Daha Bora’ nın Kitabı’ nda* tekrara düşen yazar, arkasından Dönüş** ve Handan*** kitaplarını da yayınladı.Handan kitabında artık pes ettim ve okumayacağım dedim.Zira yazar, Gizli Anların Yolcusu kitabının etinden sütünden yararlanıyormuş gibi geldi bana.Çok satma arzusuna yenik düştüğünü hissettim.Bu hissi Elif Şafak Aşk kitabını yayınladıktan sonra da hissetmiştim.Elif Şafak da Aşk kitabından önce derinliğe önem verirken, Aşk’tan sonra kamuoyunun ilgisini çekecek ve okunması kolay kitaplar yazdı.Oysa Pinhan,Mahrem,Araf adeta birer kuyuydu.

 Kim bilir belki de Ayşe Kulin hakkında yanılıyorumdur.İlerleyen yaşı yüzünden daha çok söz söylemek istiyordur.Bu yüzden böyle arka arkaya kitaplar çıkarıyordur.Fakat nedeni ne olursa olsun aynı konu etrafında defalarca dolaşması beni cezbetmedi.

            İşte son zamanlarda neredeyse her yıl bir kitap çıkaran Ayşe Kulin 2015’i de boş geçmedi. Bu kez de kendi çizgisinin tamamen dışında distopik türde (bu roman türüne kısaca; baskıcı otoriter bir rejimin var olduğu toplumların anlatıldığı,gelecekte her şeyin kötüye gideceğini gösteren,kötümser bakış açısı denilebilir.)bir roman yazdı: Tutsak Güneş.

Niyet okuyuculuğu yapmak istemiyorum ama Ayşe Kulin Tutsak Güneş’ de kitabı yazmamış da ,ülke siyasetinin gidişatından galeyana gelip adeta kelimeleri kusmuş kağıda.İçini boşaltmış.Bu kızgınlıkla da ayrıntıları önemsememiş.

Ayşe Kulin hakkında son dönem düşüncelerim bunlarken yine de 2016 da çıkardığı Kanadı Kırık Kuşlar kitabına bir şans vermek istedim.

            Bu uzun girizgahtan sonra şimdi gelelim asıl kitabımıza:

            Kitap Hitler’ in zulmünden kaçıp Türkiye’ye yerleşen Schlimann ailesinin yaşadıklarıyla başlıyor. Beni etkileyen bir konuyla başladığı için kitabı hevesle elime aldım.Göç edenlerin ruhunu yansıtan,yurdundan kovulup yeni bir ülkede tutunmaya çalışan insanların iç çalkantılarıyla dolu bir kitap okuyacağımı düşünmüştüm.Oysa kitap 1930 lardan 2016 lara kadar Türkiye tarihinde kuşbakışı bir gezintiye çıkmak gibiydi.Cumhuriyetin ilk yıllarından günümüze kadar yaşanan önemli olayları bir arada görmek isteyenler için ideal bir kitap.Ama olay örgüsü temalı kitaplar yerine insanı sorgulayan,tahlillerle insan ruhunun derinliklerine inen kitapları tercih edenlere göre değil.

Kitabın ilk yarısında Hitler ’in baskısından kaçan Yahudi bilim adamlarının Türkiye’ye yerleşmesi,üniversitelerde hocalık yapmaya başlamaları ve Schlimann ailesinin yaşadıklarına yer veriliyor.İkinci yarısında ise zaman o kadar hızlı akıyor ki olayları takip etmekte zorlanıyorsunuz, kitaba adapte olamıyorsunuz.

Bu ikinci yarıda Schlimann ailesinin kızı Suzi ( Suzan ) büyüyor,evleniyor ve bir kızı (Sude) oluyor.Sonra Sude büyüyor, evleniyor bir kızı (Esra) oluyor.Sonra Esra da büyüyor.

Bu arada Türkiye’de de sular durulmuyor. 6-7 Eylül olayları,1960 darbesi,1962 de biri başbakan olmak üzere asılan siyasiler,1971’de ODTÜ’nün kapatılması,1972’de üç genç fidanın asılması,1977’de Taksim Meydanı’nda yaşanan Kanlı Pazar,1978’de tırmanan terör,faili meçhul cinayetlerde yitirilen aydınlar ve 1980 darbesiyle ülke tarihimizin nasıl hızlı ve acımasızca akıp gittiğini gözler önüne seriyor yazar.Gezi Olayları ve 15 Temmuz’ u da es geçmeyen Ayşe Kulin ne kadar çalkantılı bir ülke olduğumuzu tekrar hatırlattı bana bu kitabıyla.

            Kitabı bitirdiğimde ülkemin tarihinde yaptığım bu baş döndürücü hızda yolculuktan yorulduğumu hissettim.Yine de her şeye rağmen,ülkemi bütün geçmişiyle seviyorum ben.(Güzel olanı,kolay olanı,temiz olanı herkes sevebilir.Oysa ister sevdiğiniz küçük bir fidan olsun,ister dev bir çınar,ister yanınızda  uyuyan bir baş, ister çok uzaklarda sizin için attığından emin olduğunuz bir kalp olsun,kötü yanlarını sevdiğiniz kadar büyük sevdanız.)Benim de çok kızdığım,küstüğüm(delice biliyorum ama bazen ülkeme küsüyorum,tıpkı kaprisli bir sevgili gibi)burada yaşanmaz dediğim anlar oluyor.Ama bu anlar kısa sürüyor.Kendimi sadece bu topraklardan beslenen bir ağaç gibi hissediyorum.Başka bir toprakta kurur giderim biliyorum.O yüzden benim için tek çıkar yol bulunduğum toprağı verimli hale getirmek.Belki de herkes bağlı olduğu toprağı verimli hale getirmeye çalışsa dünyada daha çok ağaç çiçek açar kim bilir.

Ezcümle 1933-2016 Türkiye tarihinde gezintiye çıkmak isterseniz bu kitabı okuyun ama karamsarlığa kapılmayın.Unutmayın umut hep var.Olmak zorunda!

*Gizli Anların Yolcusu kitabındaki Bora karakterinin gözünden olayların anlatıldığı ve Bora'nın hayatından kesitlerin yer aldığı kitap.

**Gizli Anların Yolcusu' ndaki İlhami 'nin kızı Derya'nın ülkeye dönüp gerçeklerle yüzleşmesinin anlatıldığı kitap.

***Gizli Anların Yolcusu kitabındaki Handan karakterinin hayatının anlatıldığı kitap